Gero eta zailagoa da bizi-proiektu bat garatzeko leku duin, irisgarri eta iraunkorrak eskuratzea, eta, une horretan, Txirikorda agertu da bizitoki hutsa ez den larrialdi bati emandako erantzun gisa. Soziala, erlazionala eta komunitarioa ere bada. Izan ere, horren atzean dagoen galdera ez da soilik pertsona bat non bizi daitekeen, baizik eta zer-nolako baldintzak behar dituen autonomiarekin, loturarekin eta zaintzarekin bizitzeko.
Usurbilen, galdera hori belaunaldien arteko espazio komunitario batean egin da, Udalak bultzatuta, emantzipatzeko zailtasunak dituzten 18 eta 30 urte arteko gazteei eta 65 urtetik gorako pertsona autonomoei erreparatuta, haien beharretara hobeto egokitzen den ingurune baten bila dabiltzanak. Bi errealitate ezberdin izan arren, arazo berak lotzen ditu; alegia, egungo ereduak ez diela ondo erantzuten ez bizi-zikloaren aldaketei, ez bizikidetza-modu berriei.
Txirikordak udal-titulartasuneko 16 apartamentu ditu. Apartamentu bakoitzean, sukaldea, bainugela, egongela, logela edo logelak eta terraza daude. Baina eraikinak espazio komunak ere baditu: sukalde-jangela, egongela, liburutegia, garbitokia, biltegiak, arkupeak, estalkiko terraza eta udalerriko bizitzara ere irekita dagoen erabilera anitzeko gela. Eraikinaren diseinuak erakusten du pertsona bakoitzak intimitatea, autonomia eta norberaren espazioa behar dituela, baina baita harreman, elkarrekiko laguntza eta bertako kide izatea ere.
Partekaturiko premia batetik esparru publiko-komunitario batera
Txirikorda ez da soilik azpiegitura bezala ulertzen. Balioa hori gertatzeko aukera ematen duen ibilbidean ere badu. Proiektua 2019an garatutako parte-hartze prozesu baten bidez sortu zen, eta, prozesu horretan, elkarren artean hitz egin zezaketen bi premia identifikatu ziren: gazteen emantzipazioa erraztea eta adinekoei alternatiba egokiagoa, lagundua eta herriari loturikoa eskaintzea.
Hortik aurrera, lankidetza-lan bat abian jarri zen herritarren, arduradun politikoen eta udaleko teknikarien artean. Bide horretan, funtsezko hiru pieza sortu ziren: ordenantza bat, harrera-gida bat eta proiektu arkitektoniko bat. Sekuentzia horrek erakusten du lankidetza publiko-komunitarioa ez dela administrazioak baliabideak jartzea eta herritarrek horiek erabiltzea. Aitzitik, behar kolektibo bat aitortzea, esparru partekatu bat eraikitzea eta baldintzak sortzea eskatzen du, proiektuko kideek ere proiektuaren funtzionamenduan parte har dezaten.
Udalak 2,4 milioi euro inguruko inbertsioa egin du, eta Eusko Jaurlaritzak emandako 640.000 euroko diru-laguntza jaso du. Publikoa denak titulartasuna, baliabideak, erregulazioa, laguntza eta legitimitatea ematen ditu. Komunitarioa denak, berriz, erabilera, harremana, antolaketa, lotura eta eguneroko bizitza ematen ditu. Txirikorda, hain zuzen ere, bidegurutze horretan gertatzen da.
Barrutik eraikitzen den komunitatea
Komunitatea korridoreak partekatze hutsagatik gertatzen ez denez, sartu aurretik, egoiliarrek elkar ezagutzeko eta prestatzeko saioetan parte hartu zuten. Ibilbide horretan, espektatibak, konpromisoak, espazio komunen erabilerak, txandak, erantzukizunak, barne-arauak eta erabakiak hartzeko moduak landu ziren.
Ondorioz, egoiliarrak ezarritako arauak dituen udal-baliabide baten erabiltzaileak ez ezik, denbora, presentzia eta konpromisoa behar dituen proiektu baten parte aktibo ere badira. Dimentsio komunitario hori udal-ordenantzan ere formalizatu da, bertan jasotzen baitira bizikidetzarako aurretik adostutako arauak. Hor dago esperientziaren elementu baliotsuenetako bat: komunitarioa ez da borondate onaren eremuan geratzen, baizik eta instituzionalki aitortu, egituratu eta mantentzen da.
Txirikordan bizitzeak bizitza kolektiboan parte hartzea eta zeregin partekatuak onartzea esan nahi du. Diru-sarreren arabera kalkulatutako errenta ekonomikoaz gain, egoiliar bakoitzak hilean zortzi orduko lan komunitarioa egin behar du, denbora-banku baten bidez kudeatuta. Komunitatea aldizkako batzarren eta lantaldeen bidez antolatzen da, eta, bertan, erabakiak hartu, premiak jorratu eta erantzukizunak banatzen dira.
Bizilagun batek azaldutako moduan, “aukera bikaina da emantzipatzeko edo zahartzaroa beste era batera bizitzeko, baina oinarrian konpromiso komunitario bat dagoela ulertu behar da”.
Belaunaldiak nahasteak bereziki balio handikoak diren aukerak irekitzen ditu. Gazteek beren bidea abian jartzeko aukera aurkitzen dute. Txirikordaren asmoa ez da pertsona batzuek zaintzea eta beste batzuk zainduak izatea. Proposatzen duen komunitatean, guztiek ekarpenak egin ditzakete eta guztiek laguntza behar izan dezakete. Eta ekarpena egiteko bokazio horretan, udalerriko bizitza publikoan eragile aktibo izateko aukera ere badago. Modu horretan, eraikinaren barruan gertatzen dena Usurbilgo bizitza komunitarioarekin lotzen da.
Publikoa dena zabaltzen duen esperientzia
Txirikordaren ikaskuntza interesgarrienetako bat da erronka konplexuak ez direla bereizitako konpartimentuetatik konpontzen. Gazteen emantzipazioa, zahartzea, bakardadea, irisgarritasuna, zaintzak eta parte-hartzea politika desberdinetatik jorratu ohi dira. Hemen, ordea, erantzun berean txirikordatzen dira.
Txirikorda hori instituzionala eta komunitarioa ere bada. Administrazioa ez da desagertzen, baina ez du dena hartzen. Komunitateak ez du publikoa dena ordezkatzen, baina proiektuaren bizitzan benetako papera hartzen du. Horrela, konbinazio horrek eskubideak bermatzeko modu berriak imajinatzeko aukera ematen du, bai zerbitzuak ematetik, bai elkarrekin hobeto bizitzeko baldintzak sortzetik.
Bizikidetzarako funtsezko espazioen larrialdi-garaietan, Txirikordak gogorarazten du bizitzeak ez duela soilik leku bat okupatzea esan nahi, eta, publikoa eta komunitarioa elkartzen direnean, bizitzari eusteko gai diren erantzunak ager daitezkeela.