Sarrera
Dokumentu honetan, hausnarketak, irakurketa-gakoak eta orientazio praktikoak biltzen dira, etxebizitza-arloko eredu berriak irudikatu eta bultzatzeko, Administrazio Publikoaren, herritar antolatuen, gizarte-sektorearen eta tokiko komunitateen arteko lankidetzaren bidez.
Gure helburua da honako hau bezalako erronka sozial hain garrantzitsu eta erabakigarriari erantzuteko herritarren eta erakunde publikoen arteko lankidetzak duen potentziala ikusaraztea. Gako hauetatik abiatuta egiten dugu:
- Ezagutu, sistematizatu eta ikusarazi nahi ditugun praktika erreal gisa une honetan eratzen ari diren ekimenetara hurbiltzen ari gara. Esparru horretan, elkarrizketa batzuk abian jarri ditugu hainbat pertsonarekin, eta Usurbilgo Txirikorda proiektua ere bisitatu dugu.
- Teknikari, herritar eta profesionalen komunitatearentzat irekitako prestakuntza- eta elkarrizketa-espazio bat sortu dugu NASUVINSAko zuzendari kudeatzailea den Javier Buronekin. Buronek “etxebizitzan aditu” gisa hamarkadetan egindako lanaren esperientzia guztia partekatu du.
- Rubén Méndez Red Vivienda Cooperativa (REAS) sareko Idazkaritza Teknikoko eta Koobizitza koordinazio-taldeko kidearen esperientzia praktikoaz baliatu gara; horri esker, etxebizitza kooperatiboaren hainbat eredutara hurbildu gara eta baliabide praktikoak lortu ditugu, administrazio publikoek ereduan sakon dezaten.
Txostenaren asmoa da beste ahalegin bat egitea krisialdi honi erantzuteko une erabakigarri honetan, eta, era horretan, alternatibak lankidetzan eraikitzeko gaitasuna indartzea.
Praktikan, txosten honetan, kontzeptu-lan bat aurkituko duzu, ekarpenak lankidetza publiko-komunitariotik ulertzeko gako ezberdinekin; era berean, praktikoak eta/edo inspiratzaileak izan daitezkeen adibideak eta erreferentziak ezagutu ahal izango dituzu.
Lankidetza publiko-komunitarioaren ezaugarrien inguruan Bherrian garatutako lanarekin jarraitzeko, txosteneko elementu bakoitza (bai gakoak, bai erreferentzia praktiko eta inspiratzaileak) ondoen egokitzen diren ezaugarri espezifikoekin lotuta dago. Lotura hori, kasuaren arabera, azalpen labur baten bidez edo hashtag-en bidez adierazten da.
Bherria ekimena Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografiko Sailaren Hirugarren Sektore Soziala eta Ekintza Komunitarioa Sustatzeko Zuzendaritzak bultzatzen du. Txostenaren diseinua, koordinazioa eta garapena Asier Gallastegik, ColaBoraBora-k eta Komunikatik-ek egin dute. Identitate bisuala Vudumediak garatu du eta ilustrazioak Josune Urrutiak egin ditu.
Dokumentu hau 2026ko irailean argitaratu da, CC-BY-SA 4.0 lizentziapean —egungo eta ondorengo bertsioak—; horrek aske banatzea ziurtatzeaz gain, bertatik eratorritako lanak libreki erabiltzea eta sortzea ahalbidetzen du, betiere iturria aipatu eta lizentzia beraren pean partekatzen bada.
Lan-esparrua
Etxebizitza-arloan eredu berriak lortzeko bidea, lankidetza publiko-komunitariotik
Bizitoki-premiaren aurrean erantzun publiko-komunitarioak artikulatzeak aukera ematen du Administrazio Publikoaren eta herritar antolatuen ekintza-gaitasuna handitzeko, baliabideak, jakintzak eta erantzukizun partekatuak aktibatuz, ondasun komunaren gaineko berme publikoa desegin gabe.
Bizitoki eskuragarriaren premia ezin da soilik bizitegi-baliabide berriak ekoiztuta jorratu. Premia horrek aliantzak aktibatzea eskatzen du, bai herritar antolatuekin, bai kooperatibekin, bai fundazioekin, bai hirugarren sektorearekin, bai tokiko komunitateekin. Lankidetza horri esker, lurzorua, finantzaketa, esparru juridikoa, ezagutza teknikoa, gaitasun sozialak eta lotura komunitarioak konekta daitezke.
Bizitegi-premiari ikuspegi horretatik aurre egiteko, onartu behar da pertsonen bizitza ez dela antolatzen administrazio-eskumenen arabera. Bizi-espazio egonkor baterako sarbidea gazteriarekin, zahartzearekin, nahi ez den bakardadearekin, zaintzekin, lurralde-kohesioarekin, tokiko ekonomiarekin, energiarekin, mugikortasunarekin eta auzokoa edo udalerrikoa izatearekin gurutzatzen da. Hori dela-eta, erantzun eraldatzaileenek bizitoki-konponbideak eskaintzeaz gain, bizikidetza autonomoago, erantzukideago eta errotuago bat izateko baldintzak eraikitzen dituzte.
Era horretan, lankidetza hori bideragarria izan dadin, arautzen, diruz laguntzen edo baimentzen bakarrik oinarrituko den posizio bat gainditu behar du Administrazio Publikoak. Legezkotasuna, gardentasuna eta ondasun publikoen babesa bermatzeari utzi gabe, haien egitekoa gaitasunak egokitzera ere bidera daiteke. Horretarako, konfiantza sortu eta sistemarako bokazioa duten pilotuak irekitzeaz gain, lankidetzarako esparru egonkorrak sortu eta erakunde sozialek eta komunitarioek duten balioa aitortu behar da, bizitegi-erantzun eskuragarri eta iraunkorren ekoizpenean aliatu gisa.
Azken finean, estrategia honen xedea ez da zerbitzu publikoa ordezkatzea, indartzea baizik. Herritar antolatuak ez dira soilik egoitza-politika baten hartzaile gisa agertzen, baizik eta bizitegi-arloari erantzuna emateko modu berrian diseinu, kudeaketa eta zaintzako parte aktibo gisa. Beraz, premia horri erantzutea aukera ere izan daiteke komunitatea, konfiantza demokratikoa eta erantzukidetasun publikoa indartzeko.
Gakoak
Lankidetza publiko-komunitariotik erantzunak artikulatzeko gakoak
Dokumentu honetan, zenbait gako eskaintzen dira ostatu eskuragarriaren erronkaren aurrean erantzun publiko-komunitarioen artikulazioarekin loturiko alderdiak ulertzeko eta kontuan hartzeko; era horretan, arreta eskaintzen zaie ekintza publikoa eta komunitarioa bidera dezaketen ed
- Arloak eta baliabideak konektatzea bizitegi-erantzun integral bat lortzeko. Bizitegi-erantzuna ulertu behar da ez bakarrik bizitegi-unitateen hornidura gisa, baizik eta zaintzekin, gazteriarekin, zahartzearekin, nahi ez den bakardadearekin, lurralde-kohesioarekin eta bizitza komunitarioarekin lotutako sistema baten zati gisa.
- Administrazioaren eta herritar antolatuen arteko gaitasunak egokitzea. Arautzean, diru-laguntza ematean edo baimentzean bakarrik oinarritutako logika bat gainditzea, baliabide publikoak, gaitasun sozialak, jakintza teknikoa, finantzaketa, lurzorua eta konpromiso komunitarioa lotzen dituzten aliantzak aktibatzeko.
- Azpiegitura publiko gisa konfiantza eraikitzea. Lankidetza publiko-komunitarioak denbora, elkarrizketa, gardentasuna eta harremanetan jartzeko espazioak behar dituela onartzea, akordioak lortu, tentsioak gainditu eta askotariko eragileen arteko loturak zaindu ahal izateko.
- Sistema-bokazioa duten pilotuak aktibatzea. Ikasteko, ebidentziak sortzeko, esparru juridikoak desblokeatzeko eta gaitasun instituzional eta sozial transferigarriak eraikitzeko aukera ematen duten esperientzia mugatuak bultzatzea.
- Eragile sozial eta komunitarioentzako esparru egonkorrak sortzea. Ekimen isolatuetatik lankidetza-ekosistemak lortzeko bidean aurrera egitea, egoitza-erantzun eskuragarriak, iraunkorrak eta ez-espekulatiboak erdiesteko.
- Gobernantza kokatua: autonomia, erantzukidetasuna eta berme publikoa. Erabakiak hartzeko, segimendua egiteko eta erantzukidetasunerako moduak diseinatzea, egoiliarrek parte hartu ahal izan dezaten eguneroko funtzionamenduan, berme-esparru publikoa galdu gabe.
- Komunitatearen ekarpena ikusaraztea eta bizitegi-erantzuna ingurunera irekitzea. Zaintzak, laguntzak, zeregin komunak eta lurraldearekiko loturak onartzea, bizitegi-erantzunaren funtsezko zati gisa, dagoen komunitate-bilbearekin konektatuta.
1. Arloak eta baliabideak konektatzea bizitegi-erantzun integral bat lortzeko
2. Administrazioaren eta herritar antolatuen arteko gaitasunak egokitzea
3. Azpiegitura publiko gisa konfiantza eraikitzea
4. Sistema-bokazioa duten pilotuak aktibatzea
5. Eragile sozial eta komunitarioentzako esparru egonkorrak sortzea
6. Gobernantza kokatua: autonomia, erantzukidetasuna eta berme publikoa
7. Komunitate-ekarpena bistaratzea eta proiektua auzora zabaltzea
Itxiera
Guztiena dena eraikitzea: beharrari erantzuteko ekintza partekatua
Txosten honek etxebizitza-eredu berriak bultzatzera gonbidatzen gaitu, benetako aldaketaren palanka gisa. Zerbait berria aktibatzeko, ez dago zerotik asmatu beharrik, baizik eta gure lurraldean dauden gaitasunak egokitzeko ausardia izan behar da. Hobeto egiteko, onartu behar da erantzun sendoena administrazioaren eta herritarren arteko lankidetzatik sortzen dela, baliabideak ez ezik, arriskuak eta erantzukizunak ere partekatuz.
Paperetik praktikara igarotzeko unea da, eta proiektu pilotuak bizitegi-irtenbideen funtzio soziala babesten duen sistema erresiliente baten oinarri izan behar dute. Gure azpiegitura konfiantza da; konpromiso partekatua, berriz, bizikidetza autonomoagoa eta errotuagoa eraikitzeko motorra da.
Gure eskerrik beroenak eman nahi dizkiogu Javier Buroni, “etxebizitzan aditu” gisa duen esperientzia eta ikuspegi estrategikoa emateagatik; Usurbilgo Txirikorda proiektuari, bere praktikaren bidez beste auzotasun-modu bat posible dela erakusteagatik; Ruben Mendezi, kooperatiba-ekimenak aktibatzean duen esperientzia praktiko eta ezagutza zabalarengatik; eta Bherria espazioetan txosten hau elikatzen duen jakintza kokatua partekatu duten pertsona guztiei (teknikariak, profesionalak eta herritarrak).
